Wieża Kościoła Ewangelickiego Żagań

W centrum Żagania góruje nad dachami samotna ceglana wieża – to wszystko, co pozostało po monumentalnym kościele ewangelickim z XVIII wieku. Dziś można wejść na jej szczyt i zobaczyć panoramę miasta z wysokości 70 metrów, a po drodze zajrzeć do krypty, gdzie spoczywali przedstawiciele książęcej rodziny Bironów.

To miejsce łączy w sobie kilka warstw. Z jednej strony ciekawa historia śląskich kościołów łaski i losów protestanckiej społeczności, z drugiej – punkt widokowy z naprawdę dobrym widokiem na miasto i okolice. Do tego dochodzi jeszcze klimatyczne wnętrze dawnej kaplicy grobowej z kamiennymi epitafiami.

Historia wieży i kościoła łaski w Żaganiu

Kościół Trójcy Świętej powstał w 1709 roku jako jeden z zaledwie sześciu śląskich kościołów łaski. Były to świątynie, które władze cesarskie pozwoliły wznieść protestantom na mocy specjalnej ugody – stąd nazwa „kościoły łaski”. Pierwotna budowla była drewniana, z konstrukcją muru pruskiego.

Ceglana wieża, którą widzimy dziś, to już późniejszy dodatek. Powstała w 1846 roku z inicjatywy księżnej Doroty de Talleyrand-Perigord, jednej z córek księcia Piotra Birona, który w 1785 roku nabył księstwo żagańskie. Wieżę wzniesiono w stylu neogotyckim, zwieńczono ją charakterystyczną żeliwną ażurową iglicą odlaną w hucie w Iławie koło Szprotawy. Pierwotnie wraz z krzyżem osiągała wysokość 84 metrów, choć inne źródła podają 78,75 metra.

W latach 60. XX wieku podjęto kontrowersyjną decyzję o rozbiórce całego kościoła – zachowano tylko wieżę. Stoi więc teraz samotnie, bez bryły świątyni u podstawy, co nadaje jej dość nietypowy wygląd. W 2004 roku po gruntownym remoncie udostępniono ją jako wieżę widokową.

Krypta książąt Bironów

U podstawy wieży znajduje się dawna kaplica grobowa rodziny książęcej. To jedno z ciekawszych miejsc podczas zwiedzania. Na ścianach zachowały się kamienne płyty epitafijne z herbami rodowymi i inskrypcjami upamiętniającymi zmarłych członków rodziny.

W krypcie spoczął jako pierwszy w 1846 roku książę Piotr Biron – ostatni książę Kurlandii i właściciel Żagania. Później dołączyli do niego kolejni członkowie rodziny: jego żona Anna Charlotte Dorota z domu Medem, bratanek Piotr Gustaw Hermann (oficer kawalerii z sycowskiej linii Bironów) oraz dwie córki księcia – Joanna Katarzyna Pignatelli de Belmonte księżna Acerenza i Maria Luiza Paulina księżna von Hohenzollern-Hechingen.

Niestety pod koniec lat 60. XX wieku krypta została splądrowana i nie zachowały się oryginalne trumny ze szczątkami. Ocalałe epitafia i żeliwne wrota do krypty zdobione wizerunkami aniołów to już tylko szczątkowe elementy dawnego wyposażenia, ale właśnie dlatego każdy z nich nabiera większej wartości.

Wieża powstała dzięki zaangażowaniu trzech sióstr Biron – Marii Luizy Pauliny, Joanny Katarzyny i Doroty. Kamień węgielny pod budowę położono 8 listopada 1843 roku podczas uroczystej ceremonii.

Widok z wieży na Żagań i okolice

Wejście na szczyt to spory wysiłek – trzeba pokonać kilkaset schodów. Nie ma tu windy, więc warto to wziąć pod uwagę planując wizytę. Z góry rozpościera się panorama całego miasta i okolic.

Dobrze widać stąd układ starego miasta z rynkiem, zabudowania dawnego opactwa cystersów (dziś pałac), kościoły oraz zieleń parków. W oddali można dostrzec okoliczne lasy i pola. Wieża wyróżnia się na tle miasta swoją wysokością, więc widok jest rzeczywiście obszerny.

Po drodze na górę warto zwrócić uwagę na wystawę poświęconą historii żagańskiego piwowarstwa oraz zdjęcia dokumentujące wygląd rozebranego kościoła. Dzięki nim łatwiej wyobrazić sobie, jak wyglądała cała świątynia przed rozbiórką.

Dla kogo to miejsce?

Wieża spodoba się miłośnikom historii, szczególnie tym zainteresowanym protestantyzmem na Śląsku i dziejami lokalnych rodów arystokratycznych. Krypta z epitafiami to ciekawa lekcja historii regionalnej.

Punkt widokowy przyciągnie osoby lubiące obserwować miasta z góry – widok naprawdę jest warty wysiłku. Trzeba jednak pamiętać o schodach, co wyklucza to miejsce dla osób z problemami z poruszaniem się czy rodzin z małymi dziećmi w wózkach.

Nie jest to atrakcja na całe popołudnie. Zwiedzanie zajmuje około 30-45 minut, w zależności od tego, jak długo chce się podziwiać widoki i czy zatrzyma się przy wystawie. Wieża dobrze komponuje się z innymi zabytkami Żagania – można ją włączyć w spacer po mieście obejmujący pałac, rynek czy kościół pw. Piotra i Pawła.

Praktyczne informacje – bilety, godziny, dojazd

Wieża jest udostępniana turystom głównie w sezonie letnim. Wejście odbywa się indywidualnie, bez przewodnika. Bilety można kupić na miejscu lub w Centrum Informacji Turystycznej przy ulicy Szprotawskiej 4a (w dawnym domku portiera przed pałacem).

Aktualne godziny otwarcia i ceny biletów najlepiej sprawdzić bezpośrednio w CIT Żagań lub na stronie internetowej miasta, ponieważ mogą się zmieniać w zależności od sezonu. Latem wieża jest zazwyczaj otwarta w weekendy i dni świąteczne, czasem także w tygodniu.

Dojazd do Żagania nie sprawia problemów. Miasto leży przy drodze krajowej nr 12 łączącej Leszno z Głogowem. Z Zielonej Góry to około 40 kilometrów, z Wrocławia nieco ponad 100 km. Można też dojechać pociągiem – Żagań ma połączenia kolejowe z większymi miastami regionu.

Wieża znajduje się w centrum miasta, niedaleko rynku. Parking można znaleźć w okolicy – warto rozejrzeć się po ulicach przylegających do centrum. Samo miejsce jest dobrze oznakowane i widoczne z daleka.

Żeliwna iglica wieży została odlana w 1846 roku w hucie w Iławie, najstarszej dziś części Szprotawy. To jeden z nielicznych zachowanych przykładów XIX-wiecznego odlewnictwa żeliwnego w architekturze sakralnej na tym terenie.

Wieża Kościoła Ewangelickiego to dobry punkt na liście zwiedzania Żagania. Nie jest to może największa atrakcja w regionie, ale połączenie historii, architektury i widoków sprawia, że warto poświęcić jej pół godziny podczas pobytu w mieście. Szczególnie interesująca dla osób ceniących niesztampowe zabytki i ślady protestanckiej przeszłości Śląska.